Sadownictwo

Ochrona każdego gatunku drzew owocowych podana jest w dwu tabelach podstawowych, które krótko sumują wszystkie zabiegi ułożone chronolo¬gicznie. Uzupełnienie stanowią wykazy pestycydów zalecanych w ochro-184 nie sadów oraz tabela mieszania pestycydów itd.Omówiony tu dla przykładu tabele dotyczące ochrony jabłoni. W pierwszej rubryce, po lewej stronie tabeli 16 podane są nazwy chorób i szkodników, uszeregowane w kolejności ich zwalczania. Nazwy chorób i szkodników, które w większości sadów muszą być zwalczane corocznie lub prawie corocznie, wydrukowano dużymi literami. Nazwy chorób i szkodników, które występują co parę lat lub tylko w określonych rejonach, wydrukowa¬no małymi literami. Pod nazwą każdej choroby i szkodnika podano najważniejsze objawy pozwalające na rozpoznanie ich w praktyce. W drugiej rubryce wymieniono pestycydy zalecane do zwalczania choroby lub szkodnika oraz stężenia, w jakich powinny być stosowane przy standardowym opryskiwaniu (1500 l/ha). Preparaty najskuteczniejsze umieszczano na czele listy, nie oznacza to jednak, że pierwszy jest skuteczniejszy od drugiego, a drugi od trzeciego, gdyż mogą one być równorzędne. Jednakże pierwszy z wymienionych jest skuteczniejszy od ostatniego. W trzeciej rubryce podano termin zabiegu, a także uwagi dotyczące sposobu i warunków jego wykonania. Jeśli chorobę lub szkodnika można albo trzeba zwalczać w różnych terminach różnymi preparatami, to dla każdego terminu podana jest osobna ich lista w rubryce drugiej i odpowiednie uwagi — w rubryce trzeciej. „Terminarz ochrony jabłoni" (tab. 17) jest niejako streszczeniem poprzed¬niej. W główce tabeli podano miesiące (oznaczone cyframi rzymskimi) i dekady (oznaczone białymi i czarnymi naprzemianległymi paskami), a pod spodem fazy rozwojowej drzew owocowych. Powiązanie faz rozwojowych z datami kalendarzowymi jest orientacyjne, ponieważ daty przejścia z jednej fazy do drugiej mogą się wahać z roku na rok od kilku do kilkunastu nawet dni, zależnie od warunków atmosferycznych w danym roku. Podobne różnice występują między rejonami klimatycznymi kraju. Ilość miejsca przeznaczona na poszczególne miesiące i dekady jest niejednako¬wa, gdyż największe spiętrzenie zabiegów ochrony roślin ma miejsce w kwietniu — lipcu, a najmniejsze w listopadzie — lutym. W pierwszej rubryce wymieniono zwalczane choroby i szkodniki, według zasad zastosowanych w tabeli poprzedniej. W dalszych rubrykach umownymi symbolami zaznaczono terminy wyko¬nywania zabiegów. Znakiem (#) oznaczono główny termin zwalczania, jeśli zabieg powinien być powtórzony dwu- lub trzykrotnie; znak ten powtó¬rzono w odpowiedniej rubryce. Zwalczanie choroby lub szkodnika wymagającego kilku lub kilkunastu zabiegów w ciągu pewnego okresu zaznaczono określonej długości kreską poziomą, nad którą podano częstotliwość wykonywania zabiegów, wyrażoną liczbą dni między dwoma kolejnymi zabiegami. Znakiem 0 oznaczono pomocnicze (dodat¬kowe) terminy zwalczania. Znak ten zastosowano także wówczas, gdy termin zwalczania zależy od wzrostu liczebności szkodnika, jak np. w przypadku przędziorków. Najprostszym sposobem korzystania z programu i terminarza ochrony sadów jest opracowanie schematycznego programu zwalczania chorób i szkodników występujących corocznie. W takim przypadku opryskuje się drzewa co 7—10 dni przed kwitnieniem przeciwko parchowi jabłoni, a po kwitnieniu co 10—14 dni przeciwko parchowi i co 7—10 dni przeciwko mączniakowi. Ponadto w fazie późnego zielonego pąka stosuje się insektycydy o szerokim zasięgu działania do zwalczania mszyc, miodówki, zwójek i gąsienic zjadających liście, po kwitnieniu — insektycydy systemiczne w celu zwalczenia mszyc, przędziorków, owocnicy jabłkowej i skorupika jabłoniowego, wreszcie pod koniec czerwca (według sygnaliza¬cji) stosuje się Lebaycid dla zwalczania owocówki jabłkóweczki. Łatwo jednak zauważyć, ze taki system ochrony sadu jest nieekonomiczny, a ponadto nie zawsze dostatecznie skuteczny. Niektóre zabiegi, zwłaszcza zwalczające owady, mogą przypaść w terminie odbiegającym od optymalnego okresu zwalczania najgroźniejszego w danym sadzie gatunku, inne mogą okazać się całkowicie zbędne, wreszcie część gaturjków, zwłaszcza pojawiających się sporadycznie, może pozo¬stać nie zwalczana. A zatem schematyczny program może narazić na znaczne straty. Znacznie skuteczniejszy i bardziej opłacalny jest program oparty na systematycznej obserwacji stanu zagrożenia sadu przez choroby, a zwłaszcza szkodniki. W takim wypadku należy przed sezonem opracować ramowy program opryskiwania na podstawie obserwacji ubiegłorocznych oraz Programu ochrony i Terminarza ochrony. Następnie w ciągu okresu wegetacyjnego prowadzić systematyczne lustracje sadu i wykonywać zabiegi w terminach optymalnych dla zwalczania gatunków występują-cych w największym nasileniu. Jeżeli np. masowo występuje piędzik przedzimek lubmiodówka jabłoniowa, to opryskiwanie przed kwitnieniem lepiej wykonać pod koniec fazy zielonego pąka kwiatowego, jeśli natomiast masowo występują duze gąsienice, a piędzik i miodówka są mniej liczne, to korzystniej opryskać drzewa na początku fazy zielonego pąka lub wcześniej. Jeśli przędziorki są bardzo liczne (3 -4 larwy na liść), to należy je zwalczać w fazie różowego pąka kwiatowego. Jeśli ich liczebność jest niewielka, to można zwalczać je dopiero po kwitnieniu, a nawet później. W wyborze odpowiednich pestycydów i ich dawek pomogą Czytelnikowi wykazy zalecanych środków chemicznych zamieszczone obok nazwy każdego szkodnika lub choroby oraz tabela 12 zawierająca spis pestycy-186 dów zarejestrowanych do ochrony sadów. Dla najbardziej doświadczonych sadowników, którzy chcieliby skuteczniej chronić drzewa przed chorobami i szkodnikami, a jednocześnie ograniczać zużycie pestycydów, podano w tabeli 13 informacje o selektywności niektórych środków chemicznych. Wiadomo bowiem, że drapieżcę i pasożyty mogą w znacznym stopniu ograniczać liczebność szkodników. Stosując środki selektywne umożliwiamy im rozwój, co pozwoli zmniej¬szyć liczbę opryskiwań w latach następnych.